อาการของ “โรคหลงตัวเอง” หรือ “โรคบุคลิกภาพหลงตัวเอง”
—มีเกณฑ์อะไรบ้างที่จะทำให้ถูกวินิจฉัยว่าเป็นโรคนี้?
“โรคหลงตัวเอง” ภาวะสุขภาพจิตที่ทุกคนอยากรู้จักให้มากขึ้น
(คำที่ใช้เรียกโรคหลงตัวเอง อาจมีหลากหลาย เช่น “โรคบุคลิกภาพหลงตัวเอง” หรือ “ความผิดปกติทางบุคลิกภาพแบบหลงตัวเอง” ซึ่งจริงๆ แล้วมันคือสิ่งเดียวกัน)
โรคบุคลิกภาพหลงตัวเองพบได้บ่อยมากน้อยแค่ไหน?
รู้ไหมว่า? “โรคหลงตัวเอง” หรือ NPD (Narcissistic Personality Disorder) แม้แต่ผู้เชี่ยวชาญเองยังไม่สามารถบอกได้ชัดเจนว่า โรคนี้พบได้บ่อยแค่ไหน?
ข้อมูลจากงานวิจัย พบว่าประมาณ 0.5% - 5% ของประชากรในสหรัฐอเมริกาอาจมีภาวะนี้
ที่น่าสนใจคือ จากประชากรทั้งหมด 50% - 75% ของผู้ที่เป็น NPD มักเป็น “เพศชาย”
นอกจากนี้ยังมีกลุ่มคนที่ถูกเรียกอย่างไม่เป็นทางการว่า “หลงตัวเองแบบแอบแฝง” (Covert Narcissism) ซึ่งหมายถึงว่า คนกลุ่มนี้มักจะหลบซ่อนทัศนคติความเชื่อหรือพฤติกรรมหลงตัวเองไว้ ภายใต้ท่าทีที่ดูถ่อมตัว
เพราะแบบนี้จึงคาดเดาได้ยากว่า จริงๆ แล้วมีผู้ที่เป็น NPD จำนวนมากน้อยแค่ไหน?
ในเด็กบางคน อาจแสดงลักษณะอาการบางอย่าง ที่บ่งบอกถึง “การหลงตัวเอง” แต่สิ่งนี้บ่อยครั้งเป็นเรื่องปกติของพัฒนาการตามช่วงวัย และไม่ได้หมายความว่าจะต้องโตไปเป็นโรคหลงตัวเองในอนาคต
อาการของโรคบุคลิกภาพหลงตัวเองมีอะไรบ้าง?
ตัวอักษรย่อที่บอก 9 สัญญาณอาการของ NPD และช่วยให้จำได้ง่าย คือ
S-P-E-C-I-A-L M-E
อาการของ NPD ทั้งหมดเกี่ยวข้องกับความคิด ความรู้สึก และพฤติกรรม ข้อมูลจาก DSM-5-TR™ ได้ให้เกณฑ์การวินิจฉัยไว้ 9 ข้อ
ซึ่งการวินิจฉัย NPD จะพิจารณาจากพฤติกรรมและทัศนคติที่ปรากฏอย่างต่อเนื่องอย่างน้อย 5 ใน 9 ข้อดังต่อไปนี้
1. รู้สึกว่าตัวเองมีความสำคัญอย่างมาก—มากจนเกินความเป็นจริง
Sense of self-importance
◾ ประเมินความสามารถของตัวเองสูงเกินไป หรือตั้งมาตรฐานให้ตัวเองสูงเกินจริง (Grandiose sense of self-importance)
◾ โอ้อวดหรือพูดเกินจริงเกี่ยวกับความสำเร็จของตัวเอง
2. มีจินตนาการบ่อยครั้ง เกี่ยวกับการมีอยู่หรือรู้สึกคู่ควรกับสิ่งต่อไปนี้
Preoccupation with power, success, intelligence, beauty, and love
(Frequent fantasies about having or deserving absolute self-fulfillment)
◾ ความสำเร็จ
◾ อำนาจ
◾ สติปัญญา
◾ ความงาม
◾ ความรัก
◾ เติมเต็มตัวเอง หรือทำให้ตัวเองสมหวัง
3. รู้สึกว่าตัวเองมีสิทธิ์มีเสียงเหนือคนอื่น
Entitlement
◾ รู้สึกว่าตนเองมีคุณค่าสูงเกินจริง (เหนือกว่าคนอื่น สูงส่งกว่าคนอื่น)
◾ คาดหวังว่าจะได้รับการปฏิบัติแบบพิเศษ (ในระดับที่ไม่สมเหตุสมผล)
◾ แสดงความโกรธเมื่อคนอื่นๆ ไม่เอาใจ ไม่ตามใจ หรือไม่ทำตามสิ่งที่ตนต้องการ
4. เชื่อว่าตนเองเหนือกว่า
Can only be around people who are important or special
(Belief in superiority)
◾ คิดว่าตัวเองพิเศษ หรือโดดเด่นกว่าคนอื่น
◾ เชื่อว่าตัวเองควรคบหาสมาคม เฉพาะกับคนที่ตัวเองเห็นว่าคู่ควรเท่านั้น
5. มีเจตนาที่จะแสวงหาประโยชน์จากคนอื่น
Interpersonally exploitative for their own gain
(Willingness to exploit others)
◾ ใช้ประโยชน์จากคนอื่น ทั้งที่รู้ตัวและไม่รู้ตัว
◾ สร้างมิตรภาพ หรือสานสัมพันธ์กับคนที่จะช่วยเสริมความน่านับถือของตัวเอง หรือช่วยยกสถานะตัวเองให้ดีขึ้น
◾ จงใจเอาเปรียบคนอื่นเพื่อผลประโยชน์ของตัวเอง
6. เย่อหยิ่ง ไม่ให้เกียรติหรือดูถูกคนอื่น
Arrogance
◾ มีพฤติกรรมแสดงความเจ้ากี้เจ้าการ (Patronizing behavior)
◾ แสดงพฤติกรรมในลักษณะที่ดูหยิ่งยโส หรือเหยียดหยามคนอื่น
◾ พูดจากดข่มหรือทำตัวดูถูกคนอื่น
7. ขาดความเห็นอกเห็นใจ
Lack of empathy
◾ พูดในสิ่งที่อาจทำร้ายความรู้สึกของคนอื่น
◾ มองว่าความรู้สึก ความต้องการ หรือความปรารถนาของคนอื่น เป็นสัญลักษณ์ของความอ่อนแอ
◾ ไม่รู้จักตอบแทนความใจดีหวังดี ความเมตตา หรือความสนใจที่ผู้อื่นมอบให้
8. ต้องการให้คนอื่นชื่นชม
Must be admired
(Excessive need for admiration)
◾ มีการเห็นคุณค่าตัวเองที่เปราะบาง (Fragile self-esteem)
◾ สงสัยในตัวเอง วิจารณ์ตัวเอง หรือรู้สึกว่างเปล่าอยู่บ่อยครั้ง
◾ หมกมุ่นจดจ่ออยู่กับความต้องการที่จะรู้ว่า คนอื่นคิดอย่างไรกับตัวเอง
◾ พยายามทำสิ่งต่างๆ เพื่อให้ได้รับคำชม เรียกร้องหรือล่อลวงมาเพื่อให้ได้คำชม
9. รู้สึกอิจฉาบ่อยครั้ง
Envious of others or believe that others are envious of them
(Frequent envy)
◾ รู้สึกอิจฉาผู้อื่น โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อผู้อื่นประสบความสำเร็จ
◾ คาดหวังว่าจะถูกผู้อื่นอิจฉา
◾ ดูถูกหรือลดทอนความสำเร็จของผู้อื่น
— คู่มือการวินิจฉัยและสถิติสำหรับความผิดปกติทางจิต ฉบับที่ 5 ของสมาคมจิตแพทย์อเมริกัน; DSM-5-TR™ หรือ DSM-5®
พฤติกรรมอื่นๆ ที่อาจเกี่ยวข้องกับ NPD
ผู้ที่เป็น NPD อาจแสดงพฤติกรรมอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับเกณฑ์ทั้ง 9 ข้อด้านบน แต่มีความแตกต่างออกไป เช่น
✔️ กลัวหรือหลีกเลี่ยงที่จะแสดงความอ่อนแอ (Vulnerability)
✔️ ปลีกตัวจากคนอื่นเพื่อซ่อนความรู้สึกอ่อนแอ
✔️ ยึดมั่นในความสมบูรณ์แบบ (Perfectionism) อาจกลัวหรือไม่กลัวความล้มเหลว
✔️ อ่อนไหวต่อการถูกวิพากษ์วิจารณ์ ถูกปฏิเสธ หรือเจอความล้มเหลว
✔️ มีภาวะซึมเศร้ารุนแรง เมื่อถูกปฏิเสธหรือเจอความล้มเหลว
✔️ ตอบสนองด้วยความโกรธ (หรือถึงขั้นเกรี้ยวกราด) เมื่อรู้สึกถูกตำหนิ วิจารณ์ หรือถูกปฏิเสธ
✔️ แกล้งทำเป็นถ่อมตัว เพื่อซ่อนความรู้สึกหรือปกป้องความรู้สึกว่าตัวเองสำคัญ
✔️ หลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่อาจเกิดความล้มเหลว (ซึ่งอาจจำกัดโอกาส ที่จะทำให้ตัวเองประสบความสำเร็จ)
และในความเป็นจริงแล้วผู้ที่เป็น NPD อาจมีลักษณะอาการที่แตกต่างกันไปถึง 8 ประเภท (หากมีโอกาส Mission On จะนำมาเล่าสู่กันฟังในอนาคต)
ภาวะแทรกซ้อนของโรคบุคลิกภาพหลงตัวเอง ⚠️
เป็นเรื่องปกติที่ผู้ที่เป็น NPD จะมีอาการคาบเกี่ยว หรือมีภาวะที่ซ้อนทับกับภาวะสุขภาพจิตอื่น ๆ ภาวะแทรกซ้อนที่พบบ่อยที่สุด มีดังนี้
1. ความผิดปกติทางอารมณ์หรือโรคไบโพลาร์
(Mood disorders or bipolar disorder)
โดยทั่วไปผู้ที่เป็น NPD มีแนวโน้มที่จะมีอาการความวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้ามากกว่า
แต่สิ่งที่พบได้บ่อยเช่นกันก็คือ โรคไบโพลาร์
2. ความผิดปกติทางบุคลิกภาพอื่น ๆ
(Other personality disorders)
ตัวอย่างเช่น
🚨 โรคบุคลิกภาพแบบก้ำกึ่ง (Borderline Personality Disorder - BPD)
🚨 โรคบุคลิกภาพต่อต้านสังคม (Antisocial Personality Disorder - ASPD)
3. ภาวะไม่พึงพอใจในรูปร่างของตนเอง
(Body dysmorphic disorder)
ผู้ที่เป็น NPD อาจมีภาวะนี้ร่วมด้วยคือ มีความรู้สึกด้านลบเกี่ยวกับร่างกายและรูปลักษณ์ภายนอกของตัวเอง
และสิ่งนี้เกิดขึ้นได้ง่ายกว่าคนอื่นๆ
4. ความผิดปกติของการใช้สารเสพติด
(Substance use disorders - SUDs)
ผู้ที่เป็น NPD อาจหันไปพึ่งแอลกอฮอล์หรือสารเสพติด เพื่อช่วยบรรเทาปมในใจ เมื่อความเป็นจริงไม่เป็นไปตามที่คาดหวัง
🚨 การใช้โคเคนและสารกระตุ้นอื่น ๆ มักพบได้บ่อยเป็นพิเศษ เนื่องจากมันให้ความรู้สึกที่ผู้เป็น NPD ต้องการ
ซึ่งแท้จริงแล้วมันคือ การหนีและหลีกเลี่ยงปัญหาปมภายในใจตัวเอง เพราะไม่กล้าเผชิญหน้ากับความอ่อนแอ ล้มเหลว ไม่สมบูรณ์แบบของตัวเอง
5. การฆ่าตัวตาย
(Suicide)
🚨 ในกรณีร้ายแรงที่สุด หากผู้ที่เป็น NPD มีภาวะซึมเศร้ารุนแรงหรือสิ้นหวังเมื่อเผชิญกับความท้าทาย ความล้มเหลว หรือการถูกปฏิเสธ อาจนำไปสู่การจบชีวิตตัวเอง
และการกระทำเหล่านี้มีแนวโน้มที่จะ ไม่ใช่การกระทำที่หุนหันพลันแล่น (ความคิดชั่ววูบ) หรือเป็นการ “การร้องขอความช่วยเหลือ”
ซึ่งหมายความว่าผู้ที่มี NPD มีแนวโน้มที่จะ ฆ่าตัวตายสำเร็จ มากกว่าคนอื่น
เมื่อถึงจุดนี้ เป็นไปได้ยากมากๆ หรือแทบเป็นไปไม่ได้เลย ที่คนที่เป็น NPD จะหันไปขอความช่วยเหลือจากคนอื่น หรือรอการสนับสนุนจากคนอื่นเพื่อให้ตัวเองเปลี่ยนใจ เพราะมีแรงจูงใจและ “จงใจที่จะกำจัดตัวตนที่อ่อนแอ ถูกปฏิเสธ ไม่สมบูรณ์แบบ” ของตัวเองจริงๆ
(Self-eradicating intent — Leon F Seltzer, Ph.D., 2022)
วินิจฉัยโรคบุคลิกภาพหลงตัวเองอย่างไร?
เราสามารถได้รับการประเมินและได้รับการวินิจฉัยว่าเป็น NPD ด้วยการไปพบผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต ซึ่งมักเป็นจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยา โดยจะมีการพูดคุยและซักถามเกี่ยวกับการใช้ชีวิต และการมีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น (โดยเฉพาะครอบครัว เพื่อน หรือคนที่คุณรัก)
ผู้เชี่ยวชาญยังอาจช่วยวินิจฉัยภาวะที่เกี่ยวข้อง หรือซักถามเพื่อตัดความเป็นไปได้ของภาวะทางจิตใจอื่นๆ ที่มีอาการหรือผลกระทบที่คล้ายคลึงกัน
DSM-5-TR™ มีรายการเกณฑ์การวินิจฉัย 9 ข้อ ต้องมีอย่างน้อย 5 ข้อ จึงจะได้รับการวินิจฉัยว่าเป็น NPD
ไม่มีการทดสอบในห้องปฏิบัติการ การทดสอบทางรังสีวิทยา หรือการทดสอบวินิจฉัยอื่น ๆ ที่สามารถช่วยวินิจฉัย NPD ได้
การเยียวยาและก้าวต่อไป
“โรคบุคลิกภาพหลงตัวเอง” ไม่ใช่ข้อบกพร่องหรือความผิดพลาดของใคร
แต่เป็น ความผิดปกติทางสุขภาพจิต หากคุณมีอาการเหล่านี้ สิ่งที่ทำได้คือ เข้ารับการบำบัดเยียวยาที่เหมาะสม เพื่อให้สามารถช่วยเหลือดูแลตัวเอง และเสริมสร้างความสัมพันธ์กับผู้อื่นอย่างที่ส่งผลดีต่อสุขภาพจิตใจ
แม้ว่าการเป็นผู้ป่วย NPD อาจเป็นเรื่องยากที่จะยอมรับหรือเปิดเผย แต่โรคนี้สามารถสร้างความเสียหายอย่างร้ายแรงต่อความสัมพันธ์และรบกวนชีวิตของผู้ที่เป็น ดังนั้นไม่ควรเพิกเฉยหรือหลีกเลี่ยงไม่พูดถึง
หากคุณรู้จักใครสักคนที่กำลังเป็น NPD การเรียนรู้ ทำความเข้าใจเกี่ยวกับโรคนี้ สามารถช่วยให้เราดูแลตัวเอง และให้การช่วยเหลือผู้ที่เป็น NPD ได้อย่างเหมาะสม
อย่าลืมว่า บางครั้งสิ่งที่ดีที่สุดที่สามารถทำได้คือ การกำหนดขอบเขต (Boundaries) และไม่เข้าร่วมในความขัดแย้งที่อาจเกิดขึ้น (ซึ่งผู้ที่เป็น NPD อาจคอยยั่วยุเรา)
🚨 เตือนตัวเองไว้เสมอว่า
“เราไม่สามารถบังคับ” ให้ผู้ที่เป็น NPD เปลี่ยนแปลงนิสัยได้
หากพวกเขาไม่ได้สมัครใจที่จะทำด้วยตัวเอง
อ่านเรื่อง “วิธีการรับมือหรือดูแลตัวเองเมื่อต้องเจอกับผู้ที่เป็น NPD”
และ “เบื้องหลังความหมกมุ่นหลงตัวเอง ของโรค NPD”
ได้จากโพสต์ก่อนหน้าของ Mission On
บทความนี้แปลและดัดแปลงเนื้อหาบางส่วนมาจาก
เว็บไซต์ Cleveland Clinic
บทความเรื่อง Turning your attention to narcissistic personality disorder (Updated in 2023) เขียนโดยทีม Cleveland Clinic
เว็บไซต์ Psychology Today
บทความเรื่อง What Might Drive a Narcissist to Suicide? (2022) เขียนโดย Leon F Seltzer, Ph.D.
เว็บไซต์ Duke Health
บทความเรื่อง 9 Signs of Narcissistic Personality Disorder (2022) เขียนโดย Larissa Biggers
อ้างอิง:
[1] Biggers, L. (2022, December 15). 9 signs of narcissistic personality disorder. Duke Health. https://www.dukehealth.org/blog/9-signs-of-narcissistic-personality-disorder
[2] Turning your attention to narcissistic personality disorder. Cleveland Clinic. (2023, March 8). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/9742-narcissistic-personality-disorder
[3] Seltzer , L. F. (2022, August 3). What might drive a narcissist to suicide?. Psychology Today. https://www.psychologytoday.com/us/blog/evolution-the-self/202208/what-might-drive-narcissist-suicide
เนื้อหาในบทความนี้มีไว้เพื่อ ให้ความรู้ (Psychoeducation) เท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนการบำบัดหรือการวินิจฉัยโรคได้
รู้จักกับนักจิตวิทยาการปรึกษาและนักจิตบำบัด
นัดพบนักจิตวิทยาการปรึกษาและนักจิตบำบัด